خانه » مذهب » تاکید استاد حوزه بر استفاده بیشتر از سیره امام رضا(ع) در مطالعات فقهی

تاکید استاد حوزه بر استفاده بیشتر از سیره امام رضا(ع) در مطالعات فقهی

ایسنا/قم استاد حوزه بر لزوم تتبع و مطالعات وسیع تر در خصوص نحوه استفاده از سیره رضوی در مطالعات و صدور احکام فقهی تاکید کرد.

سومین نشست علمی حدیث کرامت از سلسله نشست‌های مجازی چهارمین جشنواره سیره امام رضا(ع) آموزه ها و کارکردها با عنوان ” کارآمدی سیره امام رضا(ع) در فقه شیعی” با حضور حجت الاسلام دکتر مهدی مردانی، عضو هیئت علمی پژوهشکده علوم و فرهنگ اسلامی پنجشنبه شب به همت بنیاد پژوهش های آستان قدس رضوی و جهاددانشگاهی واحد استان قم، برگزار شد.

وی در ابتدای نشست، گفت: سیره به آن دسته از اقوالی از معصوم گفته می‌شود که نشان دهنده سبک و روش معصوم(ع) است. در حقیقت سیره آن قول و فعلی است که روش و اسلوب معصوم را در حیطه‌های مختلف زندگی نشان می دهد.

وی افزود: برای شناسایی این بخش از سنت نشانه‌هایی ذکر شده است که از جمله آنها می توان به بحث تکرار اشاره کرد. یعنی اگر معصوم بر یک قول و فعل استمرار داشته باشد نشان از آن است که این فعل و قول سیره معصوم است.

حجت‌الاسلام مردانی اظهارکرد: اگر با این نگاه به زندگانی امام رضا(ع) بنگریم نمونه های زیادی را نمی‌بینیم. از این روی، سیره را اعم از فعل و رفتارهایی که به شکل مستمر در سیره و تاریخ ائمه گزارش شده است فرض می‌کنیم. پس فرض ما در سیره رضوی اعم از سیره و نسبت به افعالی از امام است که شاید آن شرط استمرار را نداشته باشد.

عضو هیئت علمی پژوهشکده علوم و فرهنگ اسلامی تصریح کرد: در بررسی مطالعات سیره معصومین با یک ابهام همیشگی مواجه هستیم که تا چه اندازه از سیره در استنباطات فقهی می‌توان بهره گرفت زیرا در وهله اول چالش‌ها و پرسش‌هایی به میان می آید که سیره شاید آن قابلیت های لازم برای دریافت احکام فقهی نداشته باشد.

سرپرست پژوهشکده علوم اسلامی عنوان کرد: مثلا عنوان شده است که سیره مانند قول دلالت روشنی از فعل استنباط نمی شود بلکه فعل برای افاده معنی نیازمند قرینه قولی و…. است. در واقع این مساله در کنار مسایل دیگر از جمله منابع سیره که در کتب تاریخی و حدیثی که از اسناد معتبری نیستند گزارش شده است.

وی بیان کرد: این محدودیت‌ها سبب شده که استفاده از سیره و فعل معصوم کاهش پیدا کند و در طول تاریخ مطالعات شیعه در حقیقت نمونه های کمتری را از افعال معصومین داریم که مستند فقها قرار گرفته باشد. با این همه باید از این منبع فقهی به نحو شایسته تری استفاده شود و میزان استفاده فقها از افعال معصومین افزایش بیاید.

وی با اشاره به چهار محور بحث این نشست، گفت: عناوین، با این نگاه بررسی شده است که در بحث استنباطات فقهی با چند مقوله مواجه هستیم که نخستین آن، منبع است که از قبل مشخص است که شامل قرآن، سنت، عقل و اجماع است. در بخش سنت، اقوال معصومین جایگاه خود را پیدا کردند و فقها نیز بیشترین استنادات خود را به این اقوال دارند ولی باید دید که سهم افعال ورفتارهای معصومین چقدر است؟!

وی افزود: اگر از این جهت بخواهیم روشی که فقها برای استنباط آموزه های فقهی دنبال می کنند برسیم باید به کارکرد منبع شناسانه و منبع شناختی برسیم. یعنی اولین کارایی سیره و رفتار معصوم در فقه آن است که یک منبع معتبر و ارزشمند با قابلیت های قابل توجه در اختیار فقیه قرار گیرد. یعنی از قرآن و اقوال معصومین آموزه های فقهی استنباط می شود از فعل نیز می توان آموزه های فقهی را استبناط کرد زیرا منبع شامل گزاره هایی که داده‌های مورد نیاز را در اختیار فقیه قرار می دهد. این نکته در اصل مبانی شیعه مورد تاکید قرار گرفته ولی در عمل استفاده زیادی نشده است.

حجت‌الاسلام مردانی اظهارکرد: راوی (معمر بن خلاد) عنوان می کند که از امام رضا(ع)سوال شد که اگر کسی کل آذوقه مصرفی یک سال خود را یک جا تهیه کند اشکال دارد؟ امام رضا(ع) هم فرمودند که من هم اینکار را انجام می دهم و توشه خود را یک ساله تامین می کنم. امام در اینجا نشان می دهند که فعل هم می تواند منبع استنباط قرار گیرد.

عضو هیئت علمی پژوهشکده علوم و فرهنگ اسلامی تصریح کرد: راوی دیگر از حلیت پاک بودن کفش‌هایی که از پوست حیوانات در بازارها عرضه می شد سوال کرد که امام فرمودند که اشکالی ندارد و می توانی از این پوشش استفاده کنی. سپس در ادامه اشاره می کند که خود من هم از این کفش استفاده می کنم و با استناد به اینکه حضرت هم در مقام عمل از این گونه موارد استفاده می کند و به بازار مسلمین اعتماد می کند، پاسخ راوی را می دهند و جواز به حلیت آن رفتار را ثابت می‌کنند.

سرپرست پژوهشکده علوم اسلامی با اشاره به کارکرد اعتبارشناسانه رفتارشناسی عنوان کرد: این کارکرد در گام بعدی مورد نیاز فقیه قرار می گیرد. این امر به این معنی است که گاهی اوقات فعل معصوم می‌تواند به عنوان یک ابزار برای اطمینان از گزاره‌های دیگر به ما کمک کند. یعنی گاهی اوقات فعل معصوم اعتبار یک آموزه روایی را تایید می‌کند.

وی بیان کرد: راوی از امام رضا(ع) سوال پرسید که به ما چنین رسیده که وقتی پیامبر از یک مسیری حرکت می‌کردند در بازگشت یک مسیر دیگر را استفاده می کرد. امام هم فرمودند که درست است و پیامبر چنین عمل می کرد. ولی نکته آن است که من هم این رفتار را به کرات انجام می دهم. اینجا سوال راوی از اعتبار روایت سیره پیامبر بود که امام نیز با قول خویش انتساب را تایید کردند ولی در ادامه با استناد به فعل خویش اعتبار را تقویت و تاکید می کنند.

کارکرد مبنا شناسانه

وی گفت: کارکرد دیگر، کارکرد مبنا شناسانه است. یعنی پس از شناخت منبع و احراز اعتبار منبع، فقیه نیازمند یک سری مبانی و باورهای بنیادی است. مثلا در روایاتی که در کتاب کافی روایت شده امام در مواجهه با یک فعل مهمان بیان می کنند که ما اهل بیتی هستیم که از مهمان کار نمی کشیم. این تعبیر یعنی که اینکه باید با مهمان به شکلی رفتار کرد که مورد استفاده و کار و خدمت قرار نگیرد و این میزبان است که باید امورات منزل را انجام دهد. یعنی این رفتار می تواند به یک مبنا مبدل شود که از میهمان کار کشیده نشود و میزبان باید در انجام امور پیشقدم باشد.

کارکرد روش‌شناسانه

وی افزود: کارکرد بعدی در خصوص کارکرد فعل معصوم در آموزه های فقهی، کارکرد روش‌شناسانه است. در اختیار داشتن منبع، اطمینان از اعتبار منبع، مبنا و روش از جمله اموری هستند که فقیه با آنها می‌تواند احکام را استخراج کند.

حجت‌الاسلام مردانی اظهارکرد: در اقوال معصومین، شواهدی وجود دارد که معصوم به کمک توصیه‌های قولی به فقها روش استنباط می‌دهند. حال سوال این است که آیا در افعال هم چنین است؟ البته بنده به مستند معتبری که نشان دهد که معصوم با فعلش به القای روش می‌پردازد نرسیدم ولی روشی که در مقام عمل و تبیین آموزه‌های فقهی به کار گرفته شود در سیره معصومین وجود دارد یعنی گاهی آموزه‌های فقهی در مقام اجرا و عمل و تبیین نیازمند راهکار و روش است.

عضو هیئت علمی پژوهشکده علوم و فرهنگ اسلامی تصریح کرد: مثلا صدقه دادن از آموزه های فقهی مورد سفارش واقع شده و آن را مستحب دانسته اند. حال اینکه با چه روشی صدقه دهیم، نکاتی است که از روایات سیره استفاده می‌شود.

سرپرست پژوهشکده علوم اسلامی به فعلی از امام در خصوص صدقه دادن اشاره و عنوان کرد: راوی بیان می‌کند در مجلسی بودیم که امام رضا(ع) با جمعی از اصحاب نشسته بودند، ناگهان مردی وارد شد و عرض حاجت کرد، امام هم فرمودند که کمی تامل کن. زمانی که مجلس خلوت شد، امام نیز او را صدا زدند و سپس به داخل منزل رفتند و به گونه‌ای که پشت درب قرار گرفتند که تنها دستان مبارک از بالای در دیده می شد آن فرد را مورد خطاب قراردادند که این ۲۰۰ دینار را بگیر و این زاد و توشه را برای خود و عیالت استفاده کن و برو که نه من تو را ببینم و تو من را. راوی از امام نسبت به این عمل سوال پرسید که امام نیز پاسخ دادند نمی خواستم که خواری خواهش را در چهره او ببنیم.

وی با اشاره به اینکه این درس از امام، یک راهکار بسیار مهم در رفع حوایج مردم است، بیان کرد: این روش امام(ع) به همه ما الگو می‌دهد. یعنی رفتار امام درحالی که انجام یک آموزه دینی است بلکه القا کننده یک روش عملی نیز هست. یعنی باید در تعامل با فقرا باید کرامت آنها را در نظر بگیرید. یعنی به گونه‌ای رفتار کنید که چشم در چشم او قرار نگیرید تا حرمت و عزت نیازمند حفظ شود.

وی گفت: آخرین کارکرد، کارکرد موضوع شناسانه است یعنی سیره معصوم، به ما موضوعاتی به عنوان مباحث فقهی می‌دهد. متون فقهی دارای تنوع آموزه‌ها است ولی فعل معصوم نیز حاوی موازینی است که به فقیه کمک می کند تا موضوعات احکام را استخراج کند.

وی افزود: درروایاتی بیان شده است که وقتی امام رضا(ع) نماز خود را شکسته می خواندند، پس از نماز سی بار تسبیحات اربعه را قرائت می‌کردند و همین مساله مبنای استنباط فقها قرار گرفت و بر اساس این رفتار مبانی فقهی ارایه کردند.

حجت‌الاسلام مردانی اظهارکرد: با توجه به مستنداتی که در متون روایی وجود دارد آمار گزارش‌هایی که از سیره امام رضا مستند فقها قرار گرفته چندان زیاد نیست که شاید به ۵۰ سیره نرسد که بر خلاف سیره امام علی(ع) و پیامبر که آمار استناد فقها به سیره این حضرات بسیار زیاد است. پس نتیجه آن می شود که می توان با دقت نظر به این امر می توان استفاده بیشتری از سیره حضرات معصومین داشت.

انتهای پیام

منبع : خبرگزاری ایسنا | صفحه اصلی | ISNA News Agency – فرهنگی و هنری > دین و اندیشه